Inzendvoorwaarden
Jaarlijks selecteren de Nederlandse masteropleidingen met de afstudeerrichtingen architectuur, stedebouw en/of landschapsarchitectuur hun beste afstudeerplannen en sturen die naar Archiprix. De opleidingen selecteren de plannen conform de inzendvoorwaarden en de selectiecriteria van Archiprix. De inzendvoorwaarden stellen een maximum aan het aantal in te zenden plannen, afhankelijk van de grootte van de betreffende opleiding. Voor Delft is het maximum 9, voor Amsterdam 4, Eindhoven 4, Rotterdam 3, Tilburg 2, Wageningen 2, Arnhem 1, Groningen 1 en Maastricht 1. Dit betekent een maximaal aantal van 27 plannen. Voor de Archiprix 2009 stuurden alle opleidingen het maximale aantal in. Naast formele bepalingen bevatten de inzendvoorwaarden de inhoudelijke criteria die de basis vormen voor zowel de selectie van de plannen door de opleidingen als voor de jurybeoordeling. Verlangd wordt dat het ingezonden plan in ieder geval: een ontwerp of ruimtelijk plan als resultaat heeft; een expliciet geformuleerde probleemstelling als uitgangspunt heeft; een inhoudelijke verantwoording bevat van de wijze waarop het plan, uitgaande van de probleemstelling, tot stand is gekomen. Bij de beoordeling wordt vervolgens gelet op de volgende elementen: de analyse van de opgave; de conceptuele kracht van het plan; de ruimtelijke kwaliteit van het ontwerp in combinatie met een zorgvuldige inzet van middelen; de verantwoording in beeld en geschrift en tenslotte de samenhang tussen deze elementen. Deze samenhang is van belang omdat de inzender daarmee aantoont het totale proces te beheersen waarbij het in de opgave gestelde probleem naar een passende ruimtelijke oplossing vertaald wordt.

Jurysamenstelling
Jaarlijks stelt het bestuur van Archiprix een andere, onafhankelijke jury van deskundigen samen. Omwille van de objectiviteit worden geen personen in de jury opgenomen die direct betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van een inzending of die een directe relatie hebben met de ontwerper van een ingezonden plan. De jury heeft als taak om alle deelnemende plannen op hun eigen merites te beoordelen en elk afstudeerplan van een kort inhoudelijk commentaar te voorzien. Daarnaast moet de jury uit de inzendingen de beste plannen selecteren, waaronder ze het prijzengeld kan verdelen. De jury bestaat uit vijf personen. Vier deskundigen uit de deelnemende vakgebieden en een beschouwer. De samenstelling van de jury die de afstudeerplannen van de Archiprix 2009 beoordeelde is als volgt:

• Haiko Meijer, architectuur
• Arjen Oosterman, theorie
• Miranda Reitsma, stedebouw
• Ronald Rietveld, landschapsarchitectuur
• Max Risselada, architectuur

De secretaris van de jury is Henk van der Veen van Archiprix.

Werkwijze
De jury beoordeelde de plannen op 15 en 20 januari 2009 in Delft. Voorafgaand aan de jurybeoordeling ontving de jury van elk plan een door de ontwerper opgestelde tekst met de essentie van zijn of haar plan. In de periode tussen de beide jurybijeenkomsten zijn de toelichtingen bij de plannen bestudeerd. De jury beoordeelde elk plan afzonderlijk op zijn kwaliteiten, uitgaande van de door Archiprix opgestelde criteria zoals die in de inzendvoorwaarden zijn weergegeven.

Statistiek
De Nederlandse ontwerpopleidingen selecteerden 27 afstudeerplannen voor deelname aan de Archiprix 2009. Van de 27 plannen zijn er 22 met als afstudeerrichting architectuur. Na een opleving van het aantal plannen vanuit de afstudeerrichting van de stedebouw in de vorige editie is het aantal inzendingen van 4 in 2008 teruggezakt naar 1 plan in 2009. Tenslotte zijn 4 projecten ontworpen door deelnemers die afstudeerden in de landschapsarchitectuur. Acht projecten hebben een buitenlandse locatie. Het percentage vrouwelijke deelnemers is substantieel lager dan het percentage vrouwelijke studenten. Bijna de helft van de studenten is vrouw, onder de 28 deelnemers bevinden zich echter slechts 7 vrouwen.

Algemene opmerkingen
Het is opvallend dat vooral de inzendingen op het gebied van de landschapsarchitectuur actuele kwesties agenderen. Hiermee wordt de traditie voortgezet die zich al langere tijd in de Archiprix inzendingen manifesteert dat de plannen op het hogere schaalniveau zich richten op maatschappelijke opgaven. Deze plannen zijn veel sterker gerelateerd aan de context dan de architectuurinzendingen. In ruimtelijk opzicht en in toekomstgerichtheid ligt dat mede in de aard van het vakgebied, voor de gerichtheid op de actuele relevantie speelt dat minder. De architectuurplannen zijn naar verhouding veel sterker gericht op het eindresultaat en minder op onderzoek.

Voor het vakgebied en de positie van de architect is breed vakmanschap essentieel. Het ontwikkelen van een sterk concept is niet (meer) genoeg. Daarom zijn afstudeerders die alle aspecten van het vak onder de knie proberen te krijgen goed bezig. Gelukkig zien we daarvan voorbeelden in deze ronde van de Archiprix terug. Kennelijk richten de opleidingen zich op de ontwikkeling van het vakmanschap van hun studenten, hetgeen te waarderen valt. Daarnaast is het exploreren van mogelijkheden als een trend zichtbaar in de inzendingen. Deze houding zal ook van belang zijn om een andere belangrijke actuele opgave, die overigens niet aanwezig is in de inzendingen, aan te pakken: de krimp en dan zowel in economisch als demografisch opzicht.

Prijzen
De jury selecteerde drie plannen voor een prijs en één voor een eervolle vermelding. Deze afstudeerplannen zijn alle totaal verschillend. Tegelijkertijd zijn het in hun rijkheid en complexiteit allemaal bijzonder overtuigende ontwerpen.

Uitgemergeld, ontworpen door Dingeman Deijs
AvB Amsterdam, studierichting architectuur
Het prachtige plan kenmerkt zich door een vernieuwende explorerende houding. Door middel van enkele trefzekere ingrepen wordt het gebied geschikt gemaakt voor een nieuwe bestemming, in de beperking toont zich de meester. Het gebied heeft de architectuur nodig om überhaupt te kunnen blijven bestaan. Dit boeiende plan benut de potenties van de opgave door een nieuwe ongekende wereld te ontsluiten.

Spaces, Poetics and Voids, ontworpen door Simone Pizzagalli
TU Delft, studierichting architectuur
Dit ontwerp geeft zijn uitzonderlijke kwaliteiten niet meteen prijs. Wel weet het plan vanaf de eerste aanblik te intrigeren. Het project benut bij uitstek de mogelijkheden die het onderwijs biedt om als laboratorium te fungeren. Het plan exploreert de verschillende posities die een ontwerper binnen zijn vakgebied kan innemen en opent daarmee nieuwe perspectieven. De gedemonstreerde benadering vormt een sterk pleidooi voor een autonome houding van de ontwerper. In de gevolgde methodiek wordt het programma via associatief onderzoek tot een serie ruimtelijke bewerkingen getransformeerd. Het plan levert commentaar op de discipline, het vormt een interessante reactie op de commercialisering van het beeld en de daarmee samenhangende beeldproductie van de architectuur.

Kartuizerklooster, een psychodyslepticum, ontworpen door Servie Boetzkes
TU Eindhoven, studierichting architectuur
Het doorwrochte plan geeft blijk van het vakmanschap van de ontwerper. Op intelligente wijze weet de ontwerper zijn theoretische uitgangspunten te vertalen naar een mooi, zorgvuldig ontworpen plan.

De Resonator, ontworpen door Derk van der Velden
AvB Amsterdam, studierichting landschapsarchitectuur
De kracht van dit landschapsarchitectonisch plan ligt in de briljante hoofdingreep die een doeltreffende oplossing voor het gestelde probleem van de waterafvoer vanuit het IJsselmeer bij de verwachtte zeespiegelstijging biedt. Het plan presenteert een oplossing die tot nu toe over het hoofd werd gezien in de verschillende studies over dit onderwerp. Het plan voorziet daarnaast in een gevarieerd landschap waarmee de toeristische en ecologische potenties van het gebied benut kunnen worden.