Inzendvoorwaarden
Jaarlijks selecteren de hogere Nederlandse ontwerpopleidingen met de afstudeerrichtingen architectuur, stedebouw en/of landschapsarchitectuur hun beste afstudeerplannen en sturen die naar Archiprix. De opleidingen selecteren de plannen conform de inzendvoorwaarden en de selectiecriteria van Archiprix. De inzendvoorwaarden stellen een maximum aan het aantal in te zenden plannen, afhankelijk van de grootte van de betreffende opleiding. Voor Delft is het maximum 9, voor Amsterdam 4, Eindhoven 4, Rotterdam 3, Tilburg 2, Wageningen 2, Arnhem 1, Groningen 1 en Maastricht 1. Dit betekent een maximaal aantal van 27 plannen. Voor de Archiprix 2008 stuurden alle opleidingen het maximale aantal in. Naast formele bepalingen bevatten de inzendvoorwaarden de inhoudelijke criteria die de basis vormen voor zowel de selectie van de plannen door de opleidingen als voor de jurybeoordeling. Verlangd wordt dat het ingezonden plan in ieder geval: een ontwerp of ruimtelijk plan als resultaat heeft; een expliciet geformuleerde probleemstelling als uitgangspunt heeft; een inhoudelijke verantwoording bevat van de wijze waarop het plan, uitgaande van de probleemstelling, tot stand is gekomen. Bij de beoordeling wordt vervolgens gelet op de volgende elementen: de analyse van de opgave; de conceptuele kracht van het plan; de ruimtelijke kwaliteit van het ontwerp in combinatie met een zorgvuldige inzet van middelen; de verantwoording in beeld en geschrift en tenslotte de samenhang tussen deze elementen. Deze samenhang is van belang omdat de inzender daarmee aantoont het totale proces te beheersen waarbij het in de opgave gestelde probleem naar een passende ruimtelijke oplossing vertaald wordt.

Jurysamenstelling
Jaarlijks stelt het bestuur van Archiprix een andere, onafhankelijke jury van deskundigen samen. Omwille van de objectiviteit worden geen personen in de jury opgenomen die direct betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van een inzending of die een directe relatie hebben met de ontwerper van een ingezonden plan. De jury heeft als taak om alle deelnemende plannen op hun eigen merites te beoordelen en elk afstudeerplan van een kort inhoudelijk commentaar te voorzien. Daarnaast moet de jury uit de inzendingen de beste plannen selecteren, waaronder ze het prijzengeld kan verdelen. De jury bestaat uit vijf personen. Vier deskundigen uit de deelnemende vakgebieden en een beschouwer. De samenstelling van de jury die de afstudeerplannen van de Archiprix 2008 beoordeelde is als volgt:

• Yttje Feddes, landschapsarchitectuur
• Albert Fien, stedebouw
• Marlies Rohmer, architectuur
• Ed Taverne, theorie
• Robert Winkel, architectuur

De secretaris van de jury is Henk van der Veen van Archiprix.

Werkwijze
De jury beoordeelde de plannen op 30 januari en 7 februari 2008 in Delft. Voorafgaand aan de jurybeoordeling ontving de jury van elk plan een door de ontwerper opgestelde tekst met de essentie van zijn of haar plan. In de periode tussen de beide jurybijeenkomsten zijn de toelichtingen bij de plannen bestudeerd. De jury beoordeelde elk plan afzonderlijk op zijn kwaliteiten, uitgaande van de door Archiprix opgestelde criteria zoals die in de inzendvoorwaarden zijn weergegeven.

Statistiek
De Nederlandse ontwerpopleidingen selecteerden 27 afstudeerplannen voor deelname aan de Archiprix 2008. Van de 27 plannen zijn er 20 met als afstudeerrichting architectuur, 4 plan heeft als afstudeerrichting stedebouw en tenslotte zijn 3 projecten ontworpen door deelnemers die afstudeerden in de landschapsarchitectuur. Acht projecten hebben een buitenlandse locatie. Het aantal vrouwelijke deelnemers loopt na een korte opleving in de ronde 2007 terug tot 13 procent. Onder de 30 deelnemers bevinden zich slechts 4 vrouwen, hetgeen een schril contrast vormt met het aantal vrouwelijke studenten. Bijna de helft van de studenten is vrouw.

Algemene opmerkingen
Op een enkele uitzondering na is de kwaliteit van de ingezonden plannen hoog. Over het algemeen is er sprake van een goede integrale benadering van de opgave. Daarbij is het verheugend te constateren dat er contextueel, in de brede zin van het woord, ontworpen wordt. Het merendeel van de plannen heeft een hechte relatie met de theoretische, historische en ruimtelijke context. Er wordt gezocht naar fundamentele oplossingen voor de gestelde opgave. Als de opgave daar om vraagt worden veelal passende strategieën ontwikkeld; de gepresenteerde oplossingen beperken zich niet tot het stapelen van stenen. De plannen worden in de regel goed onderbouwd door middel van uitgebreide studies die een wezenlijke bijdrage leveren aan de kwaliteit van het project als geheel. Bij sommige plannen schiet de aandacht voor de studie echter door, wat leidt tot een onevenredig groot onderzoek en een daarbij mager afstekend ontwerp.

De plannen worden over de gehele linie adequaat gepresenteerd, de presentatie brengt de inhoud van de projecten helder voor het voetlicht.

Van de actuele thema's die momenteel spelen en die oplossingen vragen vanuit de ontwerpende disciplines is een aantal opvallend afwezig bij de gebouwontwerpen. Op een enkel incident na zijn er geen plannen die ingaan op thema's als de CO2 reductie, de Cradle to Cradle benadering of de fijnstof problematiek. Dit terwijl duurzaamheid hoog op de agenda van de architectuuropleidingen zou moeten staan. Op het niveau van de stedebouw en het landschap is er wel veel aandacht voor duurzaamheidthema's, zoals het wonen in relatie tot natuurontwikkeling, windenergie en het energievraagstuk.

De stap van idee naar ontwerp is in een aantal gevallen problematisch. Soms is er sprake van zo'n oppervlakkige relatie tussen de probleemstelling en het ontwerp dat de theoretische legitimatie van het plan in feite ontbreekt. Hier ligt een belangrijke taak voor de begeleiders die zouden moeten toezien op de consistentie van het plan in het licht van de gestelde opgave.

Verheugend is de comeback van de stedebouw. Was er jarenlang sprake van een afwezige discipline, in deze ronde is de stedebouw zowel in kwantitatief opzicht als in kwalitatief opzicht goed vertegenwoordigd. Ook de 'donkere' kant van de stad krijgt terecht de aandacht die het verdient. De verschuiving van de aandacht naar de stedebouw is overigens ook bij plannen van de andere disciplines zichtbaar. Zo is er een aantal plannen vanuit de afstudeerrichting van de architectuur die zich nadrukkelijk bewegen op het gebied van de stedebouw en zelfs de landschapsarchitectuur. De jury wil daarom graag een lans breken voor het stimuleren van de interdisciplinaire samenwerking in de opleiding. Dat zou niet alleen de kwaliteit van plannen kunnen verbeteren, het zou ook een goede voorbereiding op de beroepspraktijk betekenen waarbij met vele partijen samengewerkt wordt. Opvallend vaak wordt gekozen voor een breukzone als locatie die vervolgens geheeld wordt met bouwkundige ingrepen.

Voor wat het vakgebied van de architectuur betreft constateert de jury een zekere teruggang. Tussen de inzendingen zitten zeker wel enkele goede voorbeelden van plannen waarin op een fundamentele wijze ruimte wordt ontwikkeld voor het te huisvesten programma, over de gehele linie is de ontwerpbenadering minder diepgravend en vernieuwend dan gehoopt.

Prijzen
De jury selecteerde uit de inzendingen de plannen met de hoogste kwaliteit en kent daar een eerste prijs, twee tweede prijzen, een derde prijs en een eervolle vermelding aan toe. De prijswinnende projecten scoren hoog op alle criteria en voegen daar bovendien een vernieuwende visie aan toe. Bij de prijswinnende projecten wordt hieronder een korte motivatie weergegeven. Zie onder planbesprekingen voor het complete juryoordeel.

Poliphili in de uiterwaard ontworpen door Ruud Smeelen
Schitterend plan voor de introductie van een wilgenplantage in Meinerswijk bij Arnhem. De inspirerende nieuwe functie geeft een nieuwe impuls aan het gebied en bewaart tegelijkertijd de unieke bestaande kwaliteiten, het nieuwe programma legitimeert het gegroeide programma.

Het Markerpark ontworpen door Sander Lap
Met de integrale benadering van het Markeermeer voegt het plan een nieuwe dimensie toe aan de planvorming voor dit gebied. De deelontwerpen worden gekenmerkt door een acupuncturistische precisie.

Urban Incisions - Urban Decisions ontworpen door Anne Seghers
Dit plan presenteert een waardevolle attitude ten aanzien van de stad, de originele manier waarop er naar de stad gekeken wordt levert een nieuwe invalshoek op voor de stedelijke ontwikkeling in het algemeen.

PowerFlood - A power plant and recreation complex in Zeeland ontworpen door Shany Barath en Gary Freedman
Een fascinerende watermachine waarmee de Nederlandse traditie in de omgang met water wordt doorgetrokken naar de energieopwekking en de recreatie.

hEERLIJK productieLANDSCHAP ontworpen door Iwan Westerveen
Deze voorbeeldboerderij maakt de grootschalige varkenshouderij acceptabel door een rationele interne organisatie en een goede landschappelijke inpassing.