Inzendvoorwaarden
De hogere Nederlandse ontwerpopleidingen met de afstudeerrichtingen architectuur, stedebouw en/of landschapsarchitectuur selecteren jaarlijks hun beste afstudeerplannen en sturen die naar Archiprix. De selectie door de opleidingen geschiedt conform de inzendvoorwaarden en de selectiecriteria van Archiprix. Volgens de inzendvoorwaarden kunnen de hogere Nederlandse ontwerpopleidingen voor de Archiprix 2005 de volgende aantallen plannen inzenden: Delft 9; Amsterdam 4; Eindhoven 4; Rotterdam 3; Tilburg 2 Wageningen 2; Arnhem 1; Groningen 1 en Maastricht 1. Dit betekent een maximaal aantal van 27 plannen. Naast formele bepalingen bevatten de inzendvoorwaarden de inhoudelijke criteria die de basis vormen voor zowel de selectie van de plannen door de opleidingen als voor de jurybeoordeling. Verlangd wordt dat het ingezonden plan in ieder geval: een ontwerp of ruimtelijk plan als resultaat heeft; een expliciet geformuleerde probleemstelling als uitgangspunt heeft; een inhoudelijke verantwoording bevat van de wijze waarop het plan, uitgaande van de probleemstelling, tot stand is gekomen. Bij de beoordeling wordt vervolgens gelet op de volgende elementen: de analyse van de opgave; de conceptuele kracht van het plan; de ruimtelijke kwaliteit van het ontwerp in combinatie met een zorgvuldige inzet van middelen; de verantwoording in beeld en geschrift en tenslotte de samenhang tussen deze elementen. Deze samenhang is van belang omdat de inzender daarmee aantoont het totale proces te beheersen waarbij het in de opgave gestelde probleem naar een passende ruimtelijke oplossing vertaald wordt.

Jurysamenstelling
Jaarlijks stelt het bestuur van Archiprix een andere, onafhankelijke jury van deskundigen samen. Omwille van de objectiviteit mogen geen personen in de jury zitting hebben die direct betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van een inzending of die een directe relatie hebben met de ontwerper van een ingezonden plan. De jury heeft als taak om alle ingezonden plannen op hun eigen merites te beoordelen en elk afstudeerplan van een kort inhoudelijk commentaar te voorzien. Daarnaast moet de jury uit de inzendingen de beste plannen selecteren, waaronder ze het prijzengeld kan verdelen. De jury bestaat uit vijf personen. Vier deskundigen uit de deelnemende vakgebieden en een beschouwer. De samenstelling van de jury die de afstudeerplannen van de Archiprix 2005 beoordeelde is als volgt:

• Juliëtte Bekkering - architectuur
• Marie Hélène Cornips - beschouwing
• Aglaée Degros - stedebouw
• Frits van Dongen - architectuur
• Maike van Stiphout - landschapsarchitectuur

De secretaris van de jury is Henk van der Veen van Archiprix.

Werkwijze
De jury beoordeelde de plannen op 13 en 18 januari 2005 in Delft. Voorafgaand aan de jurybeoordeling ontving de jury van elk plan een door de ontwerper opgestelde tekst met de essentie van zijn of haar plan. In de periode tussen de beide jurybijeenkomsten zijn de toelichtingen bij de plannen bestudeerd. De jury beoordeelde elk plan uitgaande van de door Archiprix opgestelde criteria zoals die in de inzendvoorwaarden zijn weergegeven.

ALGEMENE OPMERKINGEN
Statistiek
De Nederlandse ontwerpopleidingen selecteerden 27 afstudeerplannen voor deelname aan de Archiprix 2004. Daarmee zijn alle opleidingen maximaal vertegenwoordigd in deze ronde. Van de 27 plannen zijn er 24 met als afstudeerrichting architectuur, 1 plan heeft als afstudeerrichting stedebouw en tenslotte zijn 2 projecten ontworpen door deelnemers die afstudeerden in de landschapsarchitectuur.
In deze lichting is Amsterdam populair als afstudeerlocatie, er zijn 8 projecten voor locaties in de hoofdstad. Zeven projecten hebben een buitenlandse locatie, waarvan 3 vlak over de grens en vier 'verre' locaties. Daarmee blijft de aandacht voor het buitenland op een gemiddeld niveau.
Het percentage vrouwelijke deelnemers loopt terug van ruim dertig procent in de jaren rond de eeuwwisseling tot 20 procent in 2005 en blijft daarmee sterk achter bij het percentage vrouwelijke studenten dat in de afgelopen jaren tot rond de 50% groeide.

De afwezige stedebouw
Van de deelnemende vakgebieden kent de architectuur verreweg de meeste afstudeerders. In deze lichting van de Archiprix domineert de architectuur echter vrijwel volledig. De landschapsarchitectuur en de stedebouw zijn slecht vertegenwoordigd. Het probleem is niet alleen kwantitatief van aard. Ook in kwalitatief opzicht is het ontwerp op het hogere schaalniveau beneden gemiddeld. Gezien de rijke oogst aan landschapsarchitectuurplannen van vorig jaar lijkt er bij dit vakgebied sprake te zijn van een incidentele dip. Voor de stedebouw lijkt zich een neerwaartse trend af te tekenen. Het is weliswaar niet zo dat het enige stedebouwkundige project van een mindere kwaliteit is, wat zorgen baart is dat het stedebouwkundig aspect over de gehele linie volstrekt onderbelicht blijft. In veel architectuurplannen met doelstellingen ten aanzien van de stedelijke context is in het ontwerp geen sprake van een adequate stedebouwkundige oplossing. Vaak is enige notie van de stedebouw domweg afwezig. Dit komt bijvoorbeeld tot uitdrukking in het feit dat de potenties van het maaiveld als integratiekader voor het gebouw met de stedelijke context onvoldoende worden onderkend en benut. De winnende projecten zijn overigens wel voorbeeldig ingepast in de locatie.

Relatie onderzoek en ontwerp
Opvallend veel projecten kennen een uitgebreide en goed doorwrochte aanloopfase. De rapporten presenteren veelal kwalitatief hoogwaardige vooronderzoeken en analyses. Er worden vervolgens interessante opgaven geformuleerd maar in de uitwerking blijven kansen liggen. De relatie van het onderzoek met het ontwerp laat in veel gevallen te wensen over. Een belangrijk aspect bij de beoordeling van de projecten is de interne consistentie. Het ontwerp zou een logisch, beredeneerd ruimtelijk antwoord op het geformuleerde probleem moeten zijn. Dat is bij veel projecten helaas niet het geval.

Superstructuren
Uit deze lichting van de Archiprix spreekt een hang naar megalomane plannen. Veel projecten presenteren een groot casco dat op verschillende manieren ingevuld kan worden. Deze trend is opmerkelijk omdat de ontwerpen in een aantal gevallen geen adequate oplossing bieden voor het gestelde probleem. Wel wordt duidelijk dat dergelijke flexibel in te vullen infrastructuren een probleem oproepen omdat ze moeilijk architectonisch uit te werken zijn.

Actualiteit
Het is verheugend te constateren dat afstudeerders zich bezighouden met actuele en maatschappelijk relevante opgaven. De populariteit van Amsterdam West als locatie voor het afstuderen spreekt in dat opzicht boekdelen. Daarnaast is er een aantal projecten dat de strijd aanbindt tegen de trend naar beveiligde private domeinen. Er worden nieuwe oplossingen gezocht voor de overgang van privé naar openbaar waarbij niet de scheiding maar de interactie van beide domeinen voorop staat. Tenslotte zijn er twee projecten die zich concentreren op de culturele diversiteit van Nederland. Beide projecten zijn een geslaagd voorbeeld van een ontwerp waarin de verschillende culturele achtergronden in samenhang met elkaar op een vernieuwende wijze tot uitdrukking worden gebracht.

Prijzen
De jury selecteerde uit de inzendingen de plannen met de hoogste kwaliteit en kent daar twee prijzen en een eervolle vermelding aan toe. Deze projecten hebben een sterk concept voor de architectonische uitwerking, ze scoren hoog op alle criteria, terwijl het gestelde doel op overtuigende bereikt wordt. De prijswinnende projecten bezitten daarenboven uitzonderlijke kwaliteiten op hoofdaspecten van de opgave.

Islamitische Begraafplaats Amsterdam - Furkan Köse

HHN Low Cost Carrier Terminal - Theo Reitsema

Concrete Poetry, an underground club on top of the North-Southline - Petra van de Ven