 |
Voor de Archiprix 1998 werden 25 plannen ingestuurd, eenentwintig vanuit de studierichting architectuur, drie vanuit de studierichting stedebouw en één vanuit landschapsarchitectuur.
Een onafhankelijke jury van deskundigen op de deelnemende vakgebieden, aangevuld met een theoreticus beoordeelde de inzendingen:
- Dirk van den Heuvel - theorie
- Francine Houben - architectuur
- Richard Koek - stedebouw
- Jurjen van der Meer - architectuur
- Christian Zalm - landschapsarchitectuur
De secretaris van de jury is Henk van der Veen van het secretariaat van Archiprix.
De jury beoordeelde de plannen in januari 1998 te Delft. Per ingezonden plan werd een oordeel geformuleerd met daarin de belangrijkste kwaliteiten en tekortkomingen. De jury ging daarbij steeds uit van de eigen bedoelingen van elk afzonderlijk plan.
|
Algemene opmerkingen
Voorafgaand aan de bespreking van de individuele plannen volgen hier enige algemene opmerkingen die betrekking hebben op het beeld dat de inzendingen voor de Archiprix 1998 in hun totaliteit oproepen. Het lage aantal stedebouw en landschapsplannen springt in het oog. Na een opleving in het voorgaande jaar toen er zeven stedebouw en landschapsplannen werden ingestuurd valt het aantal weer terug. De vakgroep ruimtelijke planvorming van de Landbouwuniversiteit Wageningen stuurde dit jaar in het geheel geen plan in. De jury acht het zorgelijk dat er in het afgelopen studiejaar kennelijk maar zo weinig kwalitatief goede afstudeerplannen gemaakt werden binnen de vakgebieden die verantwoordelijk zijn voor de inrichting van de openbare ruimte in ons land. Het bevreemdt des te meer omdat beide vakgebieden de laatste jaren sterk in de aandacht staan, mede als gevolg van de twee terreinverkenningen die de overheid initieerde.
Het aantal vrouwelijke deelnemers blijft met een kleine dertig procent net onder het niveau van het vorig jaar. Kwalitatief springen ze er wel uit. De helft van het aantal ontwerpers dat de jury selecteerde is vrouw, waaronder de beide winnaressen van de gedeelde eerste prijs.
Planthematiek
Onder de inzendingen groeperen een aantal plannen zich rond herkenbare
thema's. De infrastructuur blijkt populair. Meer dan een derde
van de plannen kent een sterke relatie met de problematiek van
de infrastructuur. Binnen die categorie concentreert de aandacht
zich vooral op de integratie van de verkeersinfrastructuur met
functies als wonen en winkelen. De problematiek is actueel, de
opgaven passen goed binnen de studie en sluiten voor wat het onderwerp
betreft goed aan op de beroepspraktijk. Binnen deze categorie
bestaat onderscheid tussen plannen met infrastructuur als opgave
en plannen met infrastructuur als fascinatie. De eerste plannen
met voorbeelden als 'Bestemmingstransferium voor Amsterdam' en 'Soundtrack Residence, verblijfplaats op geluidbelaste locatie', bestrijden de beperkingen van de infrastructuur en benutten
de kwaliteiten ervan. Deze plannen leveren zinvolle inzichten
op. De fascinatie, met als meest uitgesproken exponent 'Highway Pleasures', blijft daarentegen steken in modieuze oplossingen zonder veel relevantie.
De jury vindt de ontwikkeling van een kritische, onderzoekende attitude tijdens de opleiding van het hoogste belang. Plannen waaruit deze houding blijkt zijn onder de inzendingen voor de Archiprix ruim vertegenwoordigd. 'De verleiding van het productielandschap', 'Onderzoek verstedelijking Hoeksche Waard', 'Survival of a Suburb' en 'Working Forces' vormen goede voorbeelden van studieuze plannen.
De twee poëtische opgaven 'LOC ARMOR zintuigenprikkeling op het land van de zee' en 'De onuitsprekelijke gemeenschap' blijken zich goed staande te kunnen houden naast de meer op de praktijk gerichte opgaven. Door de persoonlijke fascinatie te vertalen naar een goede probleemstelling en die met de vereiste diepgang uit te werken blijkt de imaginaire opgave aanleiding te kunnen zijn voor interessant ontwerponderzoek en te kunnen leiden tot hoogwaardige ontwerpen.
Plannen als 'Hyperflat', 'Nederlands Filmmuseum' en 'Infrastructuur als architectuur' kunnen gezien worden als exponenten van het 'nieuwe structuralisme'. Ze presenteren een systeem als oplossing voor het gestelde probleem. De meeste plannen in deze categorie ontstijgen slechts met moeite het zichzelf opgelegde systeem.
Een volgend thema is de eendimensionale vertaling van een programma naar een gebouw. Voorbeelden zijn plannen als 'Asylon Maastricht', 'Afkickcentrum' en 'Centrum voor Psychotherapie'. In het ontwerp maakt men nogal eens typologische fouten, waarbij opvallend vaak ten aanzien van de referentie naar het klooster als gebouwtype. Binnen deze categorie vormt het plan 'Working Forces' een goede uitzondering.
De locatie blijkt vaak onvoldoende relatie te hebben met het ontwerp. Het gebouw profiteert wel van de locatie maar andersom niet. Een belangrijk onderdeel van een ontwerpopgave blijft daardoor sterk onderbelicht. Enkele gunstige uitzonderingen, waarbij niet op het landschap wordt geparasiteerd zijn 'De verleiding van het productielandschap', 'LOC ARMOR zintuigenprikkeling op het land van de zee' en 'Onderzoek verstedelijking Hoeksche Waard'.
In de presentatie van de plannen lijkt het gebruik van de computer definitief door te breken. Tot voor kort beperkte de toepassing van de computer zich voornamelijk tot het tekenen van plattegronden, doorsneden en gevels. De computer werd daarbij als tekenhulpmiddel in plaats van de tekentafel ingezet. Slechts in enkele gevallen was er sprake van driedimensionale modellen. Bij de Archiprix 1998 leidt de inzet van CAD-systemen op brede schaal tot een meerwaarde in de presentatie. Fotorealistische perspectieven presenteren op inzichtelijke wijze zowel het interieur als het exterieur van verschillende plannen. Het plan 'Working Forces' gaat nog wat verder, daarbij speelt de computer niet alleen een belangrijke rol in de presentatie maar vooral ook in het ontwerpproces.
|
Prijzen
Nadat de jury in twee ronden van alle plannen de kwaliteit had vastgesteld, selecteerde de jury een dertiental plannen. Al deze plannen voldoen aan de gestelde beoordelingscriteria. Ze kennen in het licht van de opgave en de bedoelingen van de ontwerper een goede kwaliteit en geen ernstige tekortkomingen. Uit deze plannen werden vervolgens de plannen geselecteerd met uitzonderlijke kwaliteiten. Hierbij vielen de volgende plannen af: 'Centrum voor Psychotherapie', 'Islamitisch Instituut op de Mariaplaats in Utrecht', 'LOC ARMOR zintuigenprikkeling op het land van de zee', 'Nederlands Filmmuseum', 'Onderzoek verstedelijking Hoeksche Waard' en 'Tweede nationale luchthaven Nederland'.
Onder de geselecteerde plannen waren er vijf met bijzondere kwaliteiten op bepaalde hoofdaspecten van de opgave en/of met vernieuwende ideeën, maar met tekortkomingen op andere aspecten. Deze plannen werden beloond met een eervolle vermelding. Twee inzendingen bleken zich door hun hoge kwaliteit duidelijk te onderscheiden. 'Gebouw tegen de buurt' heeft een uitzonderlijk uitdagende architectonische kwaliteit, terwijl bij 'Infrastructuur als architectuur' de consistente en doorwrochte wijze waarop de probleemstelling wordt uitgewerkt tot een inspirerend ontwerp de grootste kracht van het plan bepaalt.
GEDEELDE EERSTE PRIJS
- Gebouw tegen de buurt
Fenna Haakma Wagenaar
- Infrastructuur als architectuur
Jolai van der Vegt
EERVOLLE VERMELDING
- De onuitsprekelijke gemeenschap
Hans Moor
- De verleiding van het productielandschap
Annemieke Diekman
- It's a long way to Duncan Village
Jan Roozenbeek & Hedwig Crooijmans
- Survival of a Suburb (S.O.S.)
Joost Glissenaar
- Working Forces
Patrick Meijers
|