Nederlands English

Ik sta op de Plantage Middenlaan. Het mat gelaagde glas in gevels van de Hollandsche Schouwburg en Hervormde Kweekschool schittert zacht. Achter de open deuren vervolgt de schijnbaar zwevende houtenvloer zich.
Ik sta op de Plantage Middenlaan. Het mat gelaagde glas in gevels van de Hollandsche Schouwburg en Hervormde Kweekschool schittert zacht. Achter de open deuren vervolgt de schijnbaar zwevende houtenvloer zich.


Van links naar rechts: de Hervormde Kweekschool, tramhalte op de Plantage Middenlaan en Hollandsche Schouwburg.
Van links naar rechts: de Hervormde Kweekschool, tramhalte op de Plantage Middenlaan en Hollandsche Schouwburg.

Bleek licht valt door het gespannen membraan dat wiegt in de wind. Het geluid van voetstappen op de essenhoutenvloer terwijl ik loop. Het dreunende geluid van de tram in de verte.
Bleek licht valt door het gespannen membraan dat wiegt in de wind. Het geluid van voetstappen op de essenhoutenvloer terwijl ik loop. Het dreunende geluid van de tram in de verte.

Een kind benadert het kleine object op het voetstuk en kan begrijpen: dit was van iemand.
Een kind benadert het kleine object op het voetstuk en kan begrijpen: dit was van iemand.

Het zonlicht verandert op de oude baksteen, de geur van aarde.
Het zonlicht verandert op de oude baksteen, de geur van aarde.

Een subtiele drempel markeert het binnengaan van het kabinet. De geur van larikshars; zelfs wanneer ik mijn ogen sluit is het gebouw waarneembaar. Geluiden verstommen op de massiefhouten wanden.
Een subtiele drempel markeert het binnengaan van het kabinet. De geur van larikshars; zelfs wanneer ik mijn ogen sluit is het gebouw waarneembaar. Geluiden verstommen op de massiefhouten wanden.

1040 roestvrijstalendraden, 100 gerecyclede glazenkralen aan elke draad, 1 naam op elke kraal. Ieder persoon van de 104.000 joodse slachtoffers in Nederland heeft hier zijn of haar eigen artefact. - Ik draai de kraal om een naam te kunnen lezen. De zon projecteert een zachte groene gloed op mij terwijl het licht eindeloos door het glas schijnt.
1040 roestvrijstalendraden, 100 gerecyclede glazenkralen aan elke draad, 1 naam op elke kraal. Ieder persoon van de 104.000 joodse slachtoffers in Nederland heeft hier zijn of haar eigen artefact. - Ik draai de kraal om een naam te kunnen lezen. De zon projecteert een zachte groene gloed op mij terwijl het licht eindeloos door het glas schijnt.




PROJECTINDEX
 
HOLLANDSCHE SCHOUWBURG
Technische Universiteit Delft
ARCHITECTURE

voorstel voor een Sjoa museum en herdenkingsplek in Mokum
Van 1941 tot 1943 fungeerde de Hollandsche Schouwburg als de spil in het plan om de omvangrijke joodse bevolking van Amsterdam en omstreken te vervolgen. Tienduizenden joden werden gedeporteerd vanuit het eens populaire theater aan de weelderige Plantage Middenlaan, dichtbij het centrum van Amsterdam. Tegenwoordig is er binnen de overblijfselen van het theater plaats voor een herdenkingsplek en een klein museum. Het Joods Historisch Museum heeft nu plannen om de herdenkingsplek te vernieuwen en het museum te transformeren tot Sjoa museum waarin het complete verhaal van de Nederlandse Jodenvervolging verteld wordt. Ik ben gevraagd om hiervoor een studie ontwerp te maken.

Het architectonische doel van mijn voorstel is het creëren van een waardige sfeer van contemplatie. In lijn met de gedachte van de auteur W.G. Sebald gaat het plan niet over het choqueren van bezoekers middels een spectaculaire vormentaal, maar over leven, het persoonlijke aspect van herinnering en de plek zelf. Sebald schrijft dat het geen zin heeft om dat wat al verschrikkelijk is te overdrijven. Beelden van- en verhalen over de Jodenvervolging kunnen werken als het hoofd van Medusa. Bij een directe confrontatie versteent men. De enige manier om een beeld van de verschikkingen te krijgen, is om herinnerd te worden aan het ook mooie leven van de slachtoffers en vervolgens te extrapoleren.

Het programma van eisen is te groot om in de Hollandsche Schouwburg te passen. Meer ruimte ontstaat door het programma aan te scherpen, vervallen ruimten te benutten en enkele bestaande elementen te vervangen. Daarnaast stel ik, net als het Joods Historisch Museum, het gebruik van een tweede locatie voor. Hierbij blijkt de Hervormde Kweekschool de meest voor de hand liggende optie. Deze leegstaande school aan de overkant van de Plantage Middenlaan diende als ontsnappingsroute voor joodse kinderen tijdens de Duitse bezetting. De tussenliggende tramhalte, die werd gebruikt voor deportaties, is in het voorstel opgenomen als openbare expositie en verbindend element. De Hollandsche Schouwburg, Hervormde Kweekschool en tramhalte worden opgevat en ontworpen als één herinneringsomgeving. Het ritme van binnen en buiten ruimten dat de eilanden en enclaves van joods leven in de buurt met elkaar verbindt wordt hierin doorgezet. Tussen de expositie- en herdenkingsruimten vormen sculptuur- en bloementuinen een regeneratieve achtergrond. Men kan hier dwalen, er is geen vaste volgorde van ervaringen. Binnen zijn er momenten van concentratie, buiten van reflectie. Het leven in de omgeving is altijd aanwezig, het verhaal is niet geïsoleerd. Een membraan dat geluid en licht doorlaat markeert de plek door de historische kavelgrenzen te volgen.

Het overbrengen van herinneringen is nauw verweven met het joodse bestaan. De middelen waarmee dit gebeurt zijn die van een volk dat eeuwenlang heeft gedwaald. Het vertellen van verhalen en uitvoeren van rituelen leidt tot een identificatie met het verleden. Deze middelen kunnen worden ingezet om de herinnering aan de Sjoa levendig te houden. Expositieruimten bevatten geoliede, massief larikshouten kabinetten gevuld met zonlicht uit het zuiden. Zwart gepigmenteerd cement wordt gemixt met verbrijzeld basalt van het bestaande monument en gebruikt om anderhalve meter hoge gepolijste voetstukken te maken die in een staccatoritme langs de verbindende route worden geplaatst. De houten ruimten en betonnen voetstukken zijn de enige nieuwe elementen die zwaar zijn. Ze dragen niet alleen verhalen in de vorm van persoonlijke voorwerpen maar ook de last van de gebouwen.