Nederlands English


Buitenroute veranda. De veranda is een element dat ook aanwezig is in het Bosnische huis. Het is een rustpunt van waar men de stad kan overzien en overdenken.
Buitenroute veranda. De veranda is een element dat ook aanwezig is in het Bosnische huis. Het is een rustpunt van waar men de stad kan overzien en overdenken.

De omliggende natuur is onbegaanbaar door de mijnenvelden. Het gebouw is natuur en maakt wandelen in het landschap weer mogelijk.
De omliggende natuur is onbegaanbaar door de mijnenvelden. Het gebouw is natuur en maakt wandelen in het landschap weer mogelijk.

Routes door het gebouw, de buitenroute is rood gekleurd, de binnenroute bestaat uit een aaneenschakeling van zalen.
Routes door het gebouw, de buitenroute is rood gekleurd, de binnenroute bestaat uit een aaneenschakeling van zalen.

Vanaf de buitenroute die hier door het hart van het gebouw loopt, is zicht op de hoge zaal.
Vanaf de buitenroute die hier door het hart van het gebouw loopt, is zicht op de hoge zaal.

SmART is 33 meter hoog, 24 meter breed en 38 lang. Het telt zeven verdiepingen van verschillende hoogten.
SmART is 33 meter hoog, 24 meter breed en 38 lang. Het telt zeven verdiepingen van verschillende hoogten.

Uitzicht op de stad Sarajevo
Uitzicht op de stad Sarajevo

Lange zaal
Lange zaal




PROJECTINDEX
WINNAAR
SMART, SARAJEVO MUSEUM OF ART
Amsterdam University of the Arts
ARCHITECTURE

De lucht was warm en zacht, in Sarajevo, die avond aan het einde van de hete zomer van 1992. Ik stond in een loopgraaf aan de voet van een van de bergen rondom de stad en keek naar de deels verwoeste wolkenkrabber in mijn woonwijk. De stilte werd verbroken door schoten van een mitrailleur van het Servische leger vanuit de bergen. Tak-taak-taaaak, en weer. Tak-taak-taak-ta, heel ritmisch. Ik luisterde naar het vreemdste concert dat ooit in mijn leven had geklonken. Overal waar de kogels de kamers van de wolkenkrabber binnendrongen ontstond brand. Zo ontstond een twintig verdiepingen hoge lichtsculptuur die samen met het ritmische geluid van de mitrailleur bijna tot een kunstwerk werd. Het leek waanzin deze combinatie van muziek en sculptuur, vernietiging en dood.
Sarajevo 2005. Ik loop door het centrum van de stad. De oorlog lijkt lang vergeten. Mijn blik dwaalt af naar de bergen. Ik denk aan het schuldige landschap van Armando dat alle verschrikkingen van de oorlog zag, niets deed en nu zwijgend op mij neer kijkt.
Als kroon op mijn studie wilde ik iets aan mijn stad teruggeven: een juweel van bijzondere betekenis. Ik ontwierp een museum voor hedendaagse kunst dat het 'Sarajevo Museum of Art' (SmART) zou moeten heten. Een dergelijk museum heeft Sarajevo nooit gehad. Wel was er een indrukwekkende collectie kunstwerken, geschonken door bekende kunstenaars onder wie Pistoletto, Kounellis, Beuys, Abramović, Sherman en Kosuth.
Vidikovac, een voormalige buitenplaats van de stad, op vijftien minuten van het centrum bereikbaar met een kabelbaan, leek een perfecte locatie voor het museum dat mij voor ogen stond. Ik hoorde dat het er weer veilig was. Niets bleek echter minder waar. Langs de bergranden rondom Sarajevo, legde het Servische leger tienduizenden mijnen als een onzichtbare verdedigingslinie tegen het Bosnische leger. De geur van de oorlog hing weer in de lucht. Alle herinneringen aan de oorlog en uit mijn jeugd kwamen weer naar boven. Het unheimische, door de mijnen onbereikbare landschap van de bergen was confronterend. Tegelijkertijd was er de schoonheid van de omgeving en van het uitzicht, maar ook die van de herinnering aan een verdwenen idylle. De tegenstrijdigheden van Sarajevo werden mij hier duidelijker dan ooit.
Belangrijk uitgangspunt van het ontwerp van SmART is het Bosnische huis. Dit huis zegt veel over het respect dat mensen vroeger hadden voor natuur, uitzicht, privacy. Dit huis heeft een betekenisrijke gelaagdheid. Kenmerkend voor de architectuur van SmART is de aaneenschakeling van ruimten, de logische routing door het huis en typerende tegenstellingen op het punt van hoog versus laag, binnen versus buiten, licht versus donker. SmART zit daarom ook vol contrasten. Het heeft een binnen- en een buitenroute. De buitenroute is een 'bergwandeling' en daarmee een substituut voor het omringende landschap. De binnenroute bestaat uit een aaneenschakeling van zalen die een eigen karakter, lichtinval, afmetingen en hoogtes hebben. De wisselende plafondhoogtes in het gebouw zorgen soms voor haast benauwd lage ruimten en dan weer voor een hoogte die bijna niet te bevatten is. Het contrast tussen licht en donker en open en gesloten is vooral voelbaar in de buitenroute die op de middelste verdiepingen smalle en donkere passages heeft en uitkomt op met licht overgoten terrassen. De grote overstekken die door een onzichtbare constructie de zwaartekracht lijken te tarten vertegenwoordigen de dualiteit zwaarte-lichtheid.
Kijkend van het terras naar de stad zie je de lichten van Sarajevo. De stad lijkt weer in volle luister en pracht hersteld. Je ademt diep in, de lucht is warm en zacht. Het is het begin van de avond ergens aan het einde van de hete zomer……….. Ik hoor een melodie. Of is dat vogelgezang? Misschien is het de zang van het leven.